TÜRKİYE'DE TİCARET

Çok Taraflı Ticaret Kuralları

Çok Taraflı Ticaret Kuralları

 

Çok Taraflı Ticaret Sisteminin Tarihçesi ve DTÖ’nün Kuruluşu

 

Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması İkinci Dünya Savaşı’nı takip eden dönemde benzer bir facianın tekrar yaşanmaması, dünya barışının tesis edilmesi ve muhafazası hususunda uluslararası arenada gerçekleştirilecek işbirliğinin önemi kabul edilmiştir.

Bu kapsamda, bahse konu amaçlara ulaşmada siyasi çabaların tek başına yeterli olmayacağı görülmüş ve uluslararası para piyasalarının düzenlenmesi ve denetimi için Uluslararası Para Fonu (IMF), savaşın yol açtığı yıkımların giderilmesi ve orta uzun vadeli yatırımların istenen alanlara yönlendirilmesi amacıyla da Dünya Bankası kurulmuştur.

Bunların yanı sıra, uluslararası ticarete ilişkin kuralların uygulanmasını ve dünya ticaretinin serbestleştirilmesini temin etmek üzere dünya ekonomik sisteminin üçüncü sacayağını oluşturması planlanan Uluslararası Ticaret Örgütü’nün (ITO) kurulması planlanmıştır.

Belirli Mallar Üzerinde Tarife İndirimlerinde Bulunmak Amacıyla’’ 23 ülke 30 Ekim 1947’de Cenevre’de “geçici” olarak nitelendirilen Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT)’nı imzalamıştır. Sonraki süreçte ITO’nun onaylanmaması üzerine, “geçici” olma niteliğine rağmen Ocak 1948’te yürürlüğe giren GATT, 1948-1994 yılları arasında dünya ticaretine ilişkin kuralların düzenlenmesinde genel kabul gören bir çerçeve oluşturmuştur.

Ticaret Müzakere Turları


Küresel ticaretin adil koşullarda serbestleştirilmesini hedefleyen GATT kapsamında öncelikle gümrük tarifelerinin düşürülmesine odaklanılmış; ilerleyen dönemlerde anti-damping önlemleri ve tarife dışı engellerin kaldırılması konuları da ele alınmıştır.

Bu kapsamda yürütülen çalışmalar “müzakere turları” olarak nitelendirilmiş; GATT kapsamında toplam 8 müzakere turu gerçekleştirilmiştir. Türkiye, 17 Ekim 1951 tarihinde, Torquay Turu’nda GATT’a taraf olmuştur.

Uruguay Turu ve Dünya Ticaret Örgütü

(DTÖ)’nün Kuruluşu 1986-1994 yılları arasında 123 ülkenin katılımı ile gerçekleştirilen Uruguay Turu, GATT döneminin en uzun ve kapsamlı turu olmuş ve müzakereler Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)’nün kurulması ile sonuçlanmıştır.

Uruguay Turu kapsamında yürütülen müzakereler sonucunda ülkelerin bir üründe uygulayabilecekleri en üst tarife oranını ifade eden bağlanan tarifelerin düzenlenmemiş tarifelere oranı ciddi şekilde artış göstermiştir. Bu çerçevede, gelişmiş ülkeler için Uruguay Turu öncesinde %78 olan bağlı tarife oranı %99’a, gelişme yolundaki ülkeler için ise %21’den %73’e yükselmiştir. Ayrıca, tarım ürünlerinde uygulanan tarife dışı uygulamalar çok büyük ölçüde tarifelere dönüştürülmüştür. Bu işleme “tarifikasyon” denilmektedir.

Uruguay Turu kapsamında, tarifelerden tarife dışı önlemlere, anti-damping önlemleri ve sübvansiyonlar gibi kurallardan hizmet ticaretine, ticaretle bağlantılı fikri mülkiyet hakları, ticaretle bağlantılı yatırım önlemleri, tarım ve tekstilden, anlaşmazlıkların halli mekanizması ve ticaret politikalarının gözden geçirilmesi mekanizmasının kurulmasına ele alınan tüm konularda anlaşma sağlanması “tek taahhüt” prensibine bağlanmıştır. Buna göre, her bir konuda uzlaşı sağlanmadan hiçbir konuda uzlaşı sağlanmış sayılmayacağı kabul edilmiştir. Bu prensip ile ticaretin değişik boyutlarının ele alındığı müzakerelerde konunun genel bir denge gözetilerek bir bütünün parçası olarak ele alınması, ülkelerin bazı alanlarda verdikleri tavizleri başka alanlarda telafi edebilmeleri, bu vesileyle bir anlaşmaya varılmasının kolaylaştırılması amaçlanmıştır.

 Nihai Senet

Uruguay Turu müzakereleri sonunda 1 Ocak 1995 tarihi itibariyle DTÖ GATT’ın yerini almıştır. Müzakereler sonucunda imzalanan “Nihai Senet” bir üst belge niteliğinde olup, altında DTÖ’yü kuran Marakeş Anlaşması’nı ve eklerini içermektedir: •DTÖ’yü Kuran Anlaşma (Marakeş Anlaşması) •EK 1A Mal Ticaretine İlişkin Anlaşmalar (GATT 94) – Tarım Anlaşması – Sağlık Önlemleri Anlaşması (SPS Anlaşması) – Tekstil ve Giyim Anlaşması – Ticarette Teknik Engeller Anlaşması (TBT Anlaşması) – Ticaretle Bağlantılı Yatırım Tedbirleri Anlaşması – Anti-Damping Anlaşması – Gümrük Kıymetinin Belirlenmesi Anlaşması – Sevk Öncesi İnceleme Anlaşması – Menşe Kuralları Anlaşması – İthalat Lisansları Anlaşması – Sübvansiyonlar ve Telafi Edici Önlemler Anlaşması – Korunma Önlemleri Anlaşması • EK 1B Hizmetler Ticareti Genel Anlaşması (GATS) • EK 1C Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması (TRIPS) • EK 2 Anlaşmazlıkların Halli Kural ve Prosedürlerine İlişkin Mutabakat Metni • EK 3 Ticaret Politikalarının Gözden Geçirilmesi (TPRM) • EK 4 Çoklu Anlaşmalar

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı
Araç çubuğuna atla